محمد يوسف حريرى
267
فرهنگ اصطلاحات قرآنى ( فارسى )
پرستندگان عزى براى بت در جاى مخصوصى به نام « غبغب » در طايف قربانى مىكردند و اولاد خود را به نام او عبد العزى مىناميدند . با ظهور اسلام و فتح مكه خالد بن وليد به امر رسول خدا صلّى اللّه عليه و آله مأمور تخريب معبد عزى شد . ( بتهاى عرب - و . . . ) عزير ( ع ز ) قالَتِ الْيَهُودُ عُزَيْرٌ ابْنُ اللَّهِ ( توبه - 30 ) عزير كه نام او را با « عزرا » مذكور در كتاب مقدس تطبيق كردهاند يكى از بنى اسرائيل است كه نزد مسلمين به عنوان پيامبر مشهور است . نام عزير يك بار در قرآن مجيد ذكر شده است و در سبب اينكه يهود او را پسر خداى دانسته نقلهايى شده است . مىگويند در سال 457 پيش از ميلاد كه كورش بابل را گشود اسيران يهود را آزاد ساخت و اجازه داد تا به مراكز خود باز گردند و تورات را بنويسند اما در اين هنگام تورات در دسترس نبود ( زيرا كه قبلا تمام نسخههاى آن را از بيم در كوهها پنهان كرده بودند و از آن آگاهى نداشتند ) ولى عزرا تورات را از حفظ نوشت ( يا برايشان خواند و ضبط كردند ) و چون بعدا نسخهء تورات به دست آمد همچنان بود كه او از حافظهء خويش نقل كرد ، و اين امر باعث شد كه در ميان يهوديان « ابن اللّه » ناميده شود . و نيز نوشتهاند كه در عقايد رايج يهود چنين نيست كه او را پسر خدا دانسته باشند و لذا مفسرين اسلامى گفتهاند كه دستهء خاصى از يهود اين عقيده ( بودن جزئى الوهيت در او ) را داشتهاند . اما اين نيز گفته شده كه هيچ بعيد نيست كه ابن اللّه بودن عزير يك اضافهء تشريعى و مجازى و به خاطر اظهار علاقه و به منظور احترام و تكريم بوده است . در قرآن مجيد ( بقره - 259 ) همچنان اشاره شده است به گذر شخصى از دهكدهاى و انديشه در چگونگى زنده شدن مردم آن ، و خداوند او را صد سال مىميراند و بعد زنده مىكند تا چگونگى رستاخيز را به او نشاندهد مىگويند آن كسى كه از دهكده گذشت همان عزير بود و بعضى مىگويند آن مرد ارميا بوده است . ( مجمع البيان - لغتنامه - دائرة المعارف فارسى - مكتب اسلام ، ش 281 ، ص 65 ) عزيز ( ع ) برتر . نيرومند 1 . إِنَّكَ أَنْتَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ( بقره - 129 ) به معنى بزرگى در اعلا درجه . حكيم در تدبير خلق . قادر بر انتقام از كفار به دست مؤمنان با اقتدار . از نامهاى ذات خداى تعالى است ( نامها و صفتهاى خداى رحيم ، ص 145 - و . . . ) 2 . قال اللّه تعالى رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزِيزٌ . از اسامى رسول اكرم . ( ناسخ التواريخ ، حضرت رسول ، ج 4 ، ص 266 ) 3 . وَ إِنَّهُ لَكِتابٌ عَزِيزٌ ( فصلت - 41 ) قرآن مجيد است براى آنكه هركسى كه بخواهد با آن معارضه كند دشوار است ( الاتقان ، ج 1 ، ص 183 و 186 - تاريخ قرآن ، ص 32 - آشنايى با علوم قرآن ، ص 49 ) 4 . امْرَأَتُ الْعَزِيزِ ( يوسف - 30 ) عزيز را به اختلاف عنوان پادشاه مصر ، وزير اول پادشاه مصر ، خازن و خليفه و سپهسالار مصر نوشتهاند . به هر حال عزيز شخص مقتدر دستگاه فرعون بوده است كه خريدار حضرت يوسف عليه السّلام بود و زن او ( زليخا ) به حضرت يوسف عليه السّلام اظهار تمايل كرد و چون بىاعتنايى آن حضرت را نسبت به خود ديد به ايشان تهمت زد و بر اثر اين تهمت ، عزيز آن حضرت را به زندان انداخت ولى همين زن عزيز مصر به پاكى حضرت يوسف عليه السّلام گواهى داد . 5 . قالُوا يا أَيُّهَا الْعَزِيزُ ( يوسف - 78 ) حضرت